پښتو زده کړئ /پشتو ياد بگيريم / ياد گرفتن پشتو ضرورت است

د بخښونکي او مهربان خداي په نامه

 پښتو زده کړئ

لومړۍ برخه

د فارسي ژبو لپاره

ليکوال: محمدرحيم دراني

لومړۍ لوست

 

د پښتو ژبې توري/حروف زبان پشتو
چ	ځ	ج	ث	ټ	ت	پ	ب	ا
ز	ړ	ر	ذ	ډ	د	خ	څ	ح
ظ	ط	ض	ص	ښ	ش	س	ږ	ژ
ن	م	ل	ګ	ک	ق	ف	غ	ع
ۍ	ې	ئ	ی	ي	ء	ه	و	ڼ
				ی

 طرز خواندن حروف پشتو

ټ: مثل "ت" ولی با شدت

ځ: مرکب از "ت + ز"

څ: مرکب از "ت + س"

ډ: مثل "د" ولی با شدت مثل d انگليسی

ړ: مثل "ر"  (بايد سر زبان را با بالاي  دهان چسپانده و همراه با خروج هوا برگردانيد).

ږ: مثل "گ" به لهجۀ پشاور و مثل " ژ" به لهجۀ قندهار

ښ: مرکب از "ت + خ" به لهجۀ پشاور و مثل " ش" به لهجۀ قندهار

ګ: همان "گ" فارسی است.

ڼ: مرکب از ”ن + ړ“ است که صدای آن از دهان و بينی باهم بيرون می آيد.

در بارۀ “ی، ي، ی، ئ، ې،  ۍ“ در درسهاي بعدي توضيح داده شده است

دويم لوست

ا ، آ

انار               آس               دا انار دی.               انار خوږ دی.

الله               آدم               الله يو دی.               خداي مهربان دی.

اور                آسمان          دا اور دی.                اور تود دی.

 

نوي ټکي (الفاظ جديد):

 انار: انار         آس: اسب     اور: آتش        دی : است     دا: اين        خوږ: شيرين       تود: ګرم

 مشق

جمله هاي زير را ترجمه کنيد.

1. اين آسمان است.                                 4. انار شيرين است

2. اين آدم است.                                               5. آدم مهربان است

3. اين اسب است.                                   6. اتش داغ است

 

دريم لوست

ب ، پ

بابا               بازار              دا بابا دی.               دا پاڼه شنه ده

بې بې                   بزه               هاغه  بې بې ده.     دا بزه سپينه ده

پيښور           پاڼه              دا پيښور دی.           بازار پاک دی.

پوزه              پاک              دغه پوزه ده.            بابا ضعيف دی

نوي ټکي:

بابا: پيرمرد/ پدر بزرگ        بې بې: مادر بزرگ          پيښور: پشاور                  پوزه: بينی         هاغه: آن       دغه: اين            بزه: بُز         پاڼه: برگ          شنه: سبز(مؤنث)             سپين: سفيد        ضعيف: پير

يادونه:

ي: به اين ياء ياي سنگين گفته مي شود که در پشاور بصورت ” ی“ نوشته می شود.

 ې. به اين ياء ياي سبک گفته می شود و مثل ياء لين عربی (ياء ساکن ما قبل مفتوح) تلفظ مي شود

ئ، اين  ياء کشيده خوانده می شود اين مخصوص صيغه جمع مخاطب است

ۍ: اين ياء علامت مؤنث است (هم در مفرد و هم در جمع)

ی: اين ياء مخصوص رسم الخط پشاوري است که براي مفرد بکار می رود ولی در قندهار بجاي اين ياء ”ی“ نوشته می شود.

مشق

جملات زير را به پشتو ترجمه کنيد:

          1. اين بز است                                      3. آن بازار است                 5. اين قم است

          2. آن برگ است                           4. اين بينی است               6. قم مقدس است

 

څلورم لوست

ت ، ټ/ دلته هلته

چوکۍ                    تبر                دلته چوکۍ ده.                  دلته تاڼه ده.

تلاوت                      تاڼه              هلته  تبر دی.                     هلته ټانګه ده.

ټال                         ټانګه             ټال هاغه دی.                    دا د قران تلاوت دی.

 

نوي ټکي:

چوکۍ: صندلی                  تاڼه: پاسگاه پليس             ټال: تاب                  ټانګه: گاری اسب               هلته: آنجا               دلته: اينجا

يادونه: در اين درس ”ټانګه، تاڼه، چوکۍ“ مؤنث اند. در جاي که لفظ مؤنث باشد لفظ نسبت در فارسی ”است“  برای مذکر و مؤنث هر دو بکار می رود ولی در پشتو برای مذکر ”دی“ و برای مؤنث ”ده“ و برای جمع ”دي“ بکار می رود. که در تمرين زير توجه شود.

                                                        مشق

ترجمه کنيد:

          1. اين پاسگاه است            3. اينجا اسب است            5. آن صندلي است

          2. انجا تاب است                4. انجا برگ است               6. اين قرآن است

 

 پينځم لوست

 ج ، ح ، څ

کور                         څانګه                     دا لويه جرګه ده.       دا څانګه شنه ده.

جوار                       جارو                       هلته جوار دي.                   حلوا سپينه ده.

جرګه                      ميز                         جوار پاخه دي           دا څلور ميزونه دي.

څپلۍ                     څلور                       دا يو ميز دی.           دا جوار شنه دي.

نوي ټکي:

کور: خانه          جوار: زرت             جرګه: مجلس شورا،اجتماع            لويه، لوي: بزرگ       پاخه: رسيده،پخته          يو: يک          څپلۍ: کفش           څلور: چهار       څانګه: شاخ، حصه

يادونه (تذکر):

همانطور که در درس قبل واضح شد با مذکر و مونث بودن يک اسم نسبت و صفاتشان هم مذکر مؤنث می­شود که در جملات زير توجه شود.

مشق

جملې جوړې کړئ

            1. اينجا شورای بزرگي است                      3. انجا يک بز است                       5. شاخه بزرگ سبز است

            2. اينجا يک جارو است                              4. اين برگ پاک است                    6. چهار ميز سفيد اينجا است

شپږم لوست

خ ، ځ ، چ

خاوره            خيټه             دا زما خاوره ده.                  دا زما ځنځير دی

خټکی           ځان              دا ستا خټکی دی.              دلته ستا کور دی

ځنځير           ځناور            دلته شين چمن دی.           د زما پوزه ده

چمن             چوک             دا د هغه ځنځير دی.           دا د هغه ځناوران دي.

نوي ټکي:

خاوره: خاک             خټکی: طالبی                   ځنځير: زنجير           خيټه: شکم   ځان:خود      

ځناور: حيوان(جمع= ځناوران)         چوک: چهار راه         شين: سبز       زما: مال من      ستا: مال شما

د هغه: مال او

 

يادونه (تذکر):

در اين درس از حالت اضافی ضمير: "زما، ستا، د هغه" استفاده شده که به معاني: مال من، مال شما و مال او می باشد، با استفاده از ان جملات جديد را تمرين کنيد.

مشق

جملې جوړې کړئ:

دا هاغه دا زما دا ستا دا د هغه دلته هلته

خاوره خيټه تختۍ جوار ځناور جارو خټکی

ده. دی. دي.

اووم لوست

د ، ډ ، ذ

دوا               دانه              دا زما دانې دي. دا دانې شنې دي

دړد               ډيوه              دا يوه ډيوه ده. ډيوه رڼا لري. دا د هغه ډيوه ده

ډوډۍ            ډېر               ډوډۍ ډېر خوند لري. خټکی هم خوند لري. زما خټکی خوږ دی

ورور              رڼا                ذکي ستا ورور دی او زما ملګری دی.

نوي ټکي:

دوا: دوا         دړد: درد        ډوډۍ: نان        ډېر: خيلی/ زياد        ډيوه/څراغ: چراغ          دانه: دانه (دانې = جمع دانه)        لري: دارد          ورور:برادر           ملګری:دوست

مشق

الف: جملې جوړې کړئ.

1. انار خيلی مزه دارد.                   4. ذاکر دوست شما است.             7. درد من زياد است

2. اين چراغ او است.                     5. انجا روشنايی زياد هست.                      8. برادر تو دوست من است

3. طالبی من سبز است.               6. انجا يک چهار راه بزرګ است.                  9. خانه شما اينجا است

ب: خالي ځايونه ډک کړئ

1. دا يوه.............ده.          2. دا يو ............دی.      3. دلته ............دي.     4. ډيوه...........لري.

5. هلته څلور...........دي.     6. ستا کور ............دی.     7. هاغه يو..........دی.       8. دلته ..........دي.

اتم لوست

ړ ، ږ ، ښ

زۀ  << مونږ  <<  زما <<  زمونږ                       ړوند              هغه ړوند سړی دی. د هغه ښار نوښار دی

تۀ <<  تاسو <<ستا <<  ستاسو                    ښار              پيښور زمونږ ښار دی. هلته ډېر کورونه دي.

هغه   << هغوي <<د هغه << د هغوي   ښائسته        کندهار يو ښائسته ښار دی. دا ستا ښار دی

غوږ               سړی          څادر        ته دوه غوږونه لرې. دا ستاسو پوزې دي. زه ستا ورور يم.

ږيره              لوړ               خوښ      د هغه ږيره سپينه ده او زما څادر تور دی. هغه سړی خوښحال دی.

 

تذکر:

سه ضمير به ترتيب "زه،مونږ،  ته،تاسو، هغه،هغوي" که معاني ان "من،ما ، تو،شما ، او،آنها" . که حالت هاي اضافی آن بترتيب "زما،زمونږ ، ستا،ستاسو ، د هغه، د هغوي" ميباشند. در جمله هاي زير بايد به اين ضمائر و حالت اضافی آن در تمرين زير توجه شود.

نوي ټکي:

 زۀ:من       مونږ:ما         زما: مال من               زمونږ: مال ما       تۀ: تو    تاسو: شما    ستا: مال تو  ستاسو:مال شما       هغه:او           د هغه: مال او       د هغوي: مال آنها   سوړ: سرد    ړوند: کور    زمونږ: مال ما           ښار: شهر        ږيره:ريش       ښائسته: قشنگ                غوږ: گوش     سړی: ادم       لوړ: بلند

مشق

جملې جوړې کړئ

هغه هاغه دا دغه هلته دلته

زما زمونږ ستا ستاسو د هغه د هغوي

ملګری ورور ښار ډوډۍ غوږونه کور

دی. ده. دي.

 

د لاندې جملو ژباړه وکړئ.

1. شهر تو قشنگ است.               .2. اين ريش من است.     3. برادر شما بلند(قد) است.      4. شهر ما کابل است

5. گوش من اينجا است.                6. او آدم کور است.           7. کابل شهر آنها است.     8. خانه شما خيلی قشنگ است

 

نهم لوست

ګ ، ڼ

ګڼل         غرونه          غرونه پاکه هوا لري. دلته زما کور دی. زۀ افغانې ګڼم. 

ګټه          پاڼه              زه يوه پاڼه لرم. دا پاڼه ډېره سپينه ده. دا د کتاب پاڼه نۀ ده.

ناروغه      کور              تۀ ناروغه يې. تۀ بايد دوا وخورې. زه هم دوا خورم ځکه چې دوا ډېره ګټه لري.

روغ           غنم              زه ناروغه نه يم. هغه هم روغ دی، هغه دوه کلو غنم لری او زۀ يو کلو.

 

نوي ټکي:

ګڼل: شمارش      غرونه: کوهها          ګټه: سود/ فائده           پاڼه: برگ      ناروغه: مريض     روغ: تندرست غنم: گندم     بايد وخورې: بايد بخوری (خوړل مصدر است)  ځکه چې:براي اين که

يادونه:

برای ضمير متکلم " زۀ " (من) نسبت بصورت "يم" (هستم) می آيد. که در در کندهار بصورت "ياستم" هم می آيد. برای مفرد مخاطب " تۀ " (تو) نسبت بصورت "يې" (هستي) می آيد. که در کندهار بصورت "ياستې" می آيد. و برای غائب " دی" (است)  می آيد. و به همين طريق اند ديگر افعال. مثل "لرم، لرې ، لري"  و" کوم، کوې، کوي" و "ګڼم، ګڼې، ګڼي" و...

مشق

جملې جوړې کړئ

زۀ تۀ هغه سړی

ناورغه روغ لوړ ښه

يم يې دی ده

 

زۀ تۀ هغه احمد

کار غنم افغانې ورور

لرم/ګڼم/کوم/خورم       لرې/ګڼې/کوې/خورې               لري/ګڼي/کوي/خوري

جملې جوړې کړئ:

1. کتاب من سفيد است، 2. او خيلې مريض است، 3. قلم من اينجا نيست، 4. اينجا يک پاسگاه خيلی بزرگ است.

5. او گندم می خورد. 6. برادر من دوست شما است. 7 خانه من خانه شما است. 8. او کار مي کند، من کار نمی کنم

 

لسم لوست

پيژنګلو

(لومړۍ کس)                                (دويم کس)

په خېر راغلې(ښه راغلست)                    خداي دې وبخښه.

ستا څۀ نوم دی؟                                    زما نوم ګل مخ دی او ستا؟

زما نوم ستار خان دی.                             ښه، ستا کور کوم ځاي دی؟

زما کور په بغلان کښې دی.                      تۀ څو وروڼه او خويندې لرې؟

زۀ دوه روڼه او يوه خور لرم.                        ستا عمر څو کاله دی؟

زۀ  لس کاله عمر لرم. (زۀ لس کلن يم)       تۀ څو کلن يې؟

تذکر:

الفاظ استفهاميه که در اين در آمده، عبارت اند از "څۀ (چه)، کوم (کدام)، څو (چند) که بايد به ان توجه شود. و کلمات "په ، کښې" هر دو برای ظرف می ايند. مثلا: په کور کښې؛ درخانه، په باغ کښې؛ در باغ، په کابل کښې؛ در کابل.

اعداد:

1   يو	2    دوه	3    درې	4     څلور	5    پينځۀ
6   شپږ	7    اووۀ	8      اتۀ	9    نهه	10    لس
11 يوولس	12 دولس	13  ديارلس	14  څوارلس	15  پينځلس
16  شپاړس	17  اوولس	18 اتلس	19  نورلس	20 شل

 

نوي  ټکي:

په خېر: به خير                راغلې: آمدي                  وبخښه: ببخشد  نوم: نام/ اسم     کوم: کدام         ځاي: جا     

وروڼه: جمعِ ورور(برادر)       خويندې: (جمع خور) خواهر              کال: سال               لس کلن: ده ساله

مشق

د جملو ژباړه وکړئ

1. اسم او چيست؟                                   5. عمر او چند سال است؟             9.   خانه من در قندهار است.

2. من هفده ساله هستم.                                    6. شما چند سال داری؟                            10. من ده افغانی می شمارم.

3. خانه من اينجا است                              7. او چند تا برادر خواهر دارد؟                      11. من يک برادر و دو خواهر دارم.

4. او پنج برادر و سه خواهر دارد.                  8. اسم من ګل زمان است.                                    12. خانه او کجا است؟

يوولسم لوست

د بدن غړي

سر               پښې            مخ                زما لاسونه لنډ دي او پښې مې وږدې دي. ستا د مخ رنګ سپين دی.

غوږونه          سترګې        ويښته              زه دوه سترګې او دوه غوږونه لرم. زما د ويښتو رنګ تور دی.

پوزه              خُلۀ                         غاښونه                        ستا ږيره توره ده. زما لاس پينځه ګوتې لري. د هغه غاښونه سپين دی.

لاسونه         ګوتې           شونډې             د هغه غاښونه سپين دي او ستا سترګې تورې دي. زما شونډې ګلاپي دي.

ذکر: در اين درس صفات مختلف اورده شده از قبيل: سپين، تور، سور، لنډ، وږد. که همه اين صفات با مفرد و جمع بودن اسم مفرد و جمع مي شود و همينطور با مذکر و مؤنث بودن اسم مذکر و مؤنث مي شود و همينطور مفرد و جمع لذا در ساخت جمله هاي که داراي صفت هستند دقت نماييد.

نوي ټکي:

سر: سر          پښې: پاها         غوږونه: گوشها        سترګې: چشمها         پوزه: بينی      خُلۀ: دهان       لاسونه: دستها         ګوتې: انگشتها         غاښونه: دندان            شونډې:لبها            لنډ: کوتاه          وږد: دراز          سپين: سفيد        تور: سياه سور: قرمز       ګلاپي: رنګ ګلاب             ويښته:موها       ږيره: ريش

مشق

د لاندني جدول په مرسته پينځلس جملې جوړې کړئ.

زما ستا د هغه زمونږ ستاسو د هغوي

پښه / پښې لاس / لاسونه سترګه / سترګې پوزه / پوزې خيټه / خيټې شونډه / شونډې

سپين / سپينه / سپينې سور / سره / سرې تور / توره / تورې وږد / وږده / وږدې لنډ / لنډه / لنډې لوي / لويه / لويې

ده دی دي

دولسم لوست

کورنۍ

پلار                    مور                    زمونږ ډېره لويه کورنۍ ده. زما مور پلار ډېر مهربان دي.

ورور                   خور                   زه دوه وروڼه او يوه خور لرم. خور مې په کابل کښې اوسيږي

ترۀ / کاکا            ترور                   زما ترۀ په هرمزګان کښې کار کوي او ماما مې په ميدان کښې.

زوی                   لور                    زۀ څلور زامن او درې لوڼه لرم؟ يوه لور مې درې کلنه ده.

هلک                 انجلۍ               زمونږ په کور کښې يو باغ هم دی. په باغ کښې دوه هلکان او پينځۀ انجلۍ دي.

ماما                   مامي                زما ماما او مامي په بغلان کښې اوسيږي. ماما مې په تاڼه کښې کار کوي.

نيکۀ                   نيا                     زما نيا مړه شوې ده او نيکۀ مې ژوندی دی. نيکه مې ناروغه دی.

بابا                    بې بې               مور او پلار مې نصيحت کوي چې بايد د بابا عزت وکړم.

نوي ټکي

پلار: پدر مور: مادر ورور: برادر           خور: خواهر         تره: عمو      ترور:خاله (پدری ومادري)    زوی: پسر لور: دختر             هلک: پسر(Boy)         انجلۍ:دختر(Girl)           ماما: دايی      مامی: زن دايی    نيکۀ: پدر بزرګ   

نيا: مادر بزرګ     اوسيږي: زندګی ميکنند       مړه شوې: مرده شده      ژوندی: زنده      بايدعزت وکړې: تو بايد احترام کنيد

 

تذکر: در اين درس د جاهاي از ضمير متصل متکلم واحد "مې" استفاده شده که در فارسی به صورت "م" در اخر کلمه ملحق می شود مثلا: پدرم؛ پلار مې،    مادرم؛ مور مې    برادرم: ورور مې  اين ضمير برای مخاطب به صورت "دې" بمعنی "ات" می اد مثلا: برادرت؛ ورور دې،     مادرت؛ مور دې     و برای غائب "يې" می آيد مثلا: برادرش؛ ورور يې، پدرش؛ پلار يې.

مشق

لاندې جملې ترجمه کړئ:

1. پدر و مادر شما کجا زندگی می کنند؟                               2. تو بايد دايی و زن دايی را احترام کنيد.

3. شما چند تا عمو و خاله داريد؟                                        4. رنگ موهای پسر من سياه است.

5. دايی انها چند ساله است؟                                            6. رنگ دستهای دختر من سفيد است.

7. دختران و پسران دوست من اند.                          8. برادر من در کشور شما زندگی می کند.

9. پدر بزرګ و مادر بزرګ من در قندهار زندگی می کنند.          10. پدر و مادرم و چند عمويم در يک خانه زندگی ميکنيم.

11. پدر و مادر ان دختر در شهر  بغلان فوت کرده اند.    12. من شش تا دختر و هشت تا پسر دارم.

 

ديارلسم لوست

زمونږ کلی

زمونږ کلی په بغلان کښې دی. زمونږ په کلي کښې شنې ونې دي. دلته لوي لوي غرونه دي او شنۀ چمنونه هم شته. دا چمنونه شنۀ دي. په چمن کښې يوه ونه ده. په ونه کښې مچۍ دي. مچۍ چيچل کوي. دلته يو ښايسته باغ دی. دا باغ ډېر لوي دی. په باغ کښې ډېرې لويې ونې دي. په ونو کښې مڼې دي مڼې ډېر خوند لري. په باغ کښې يوه ماڼۍ هم شته. دا ماڼۍ ژيړ رنګ لري. په ماڼۍ کښې زمونږ کالي لکه جامې، کتابونه، څپلۍ، چوکۍ، ميزونه، بسترې او نور... دي

 

يادونه (تذکر):

1. هر چيزي که ظرف واقع شود و در فارسي براي ان از لفظ "در" استفاده شود در پشتو به اين شکل خواهد بود که ظرف را وسط دو کلمه "په" و "کښې" می نويسند. مثل: په چمن کښې ونه ده، په ونه کښې مچۍ دي، در اينجا "چمن" و "ونه" ظرف واقع شده اند و وسطِ "په" و "کښې" آمده اند. از هر دو باهم بمعناي "در" استفاده می شود. و ګاهي فقط از "کښې" استفاده می شود مثل "کور کښې" ؛ "درخانه" و وقي می خواهيم بګوييم: "در آن" از لفظ "پکښې" استفاده می کنيم مثل، هلته يو کور دی چې پکښې ډېر خلک دي ؛ آنجا يک خانه است که در آن ادمهاي زيادي اند.

2. لفظ کښې در پشاور کې خوانده می شود و "ښ" ساکت است. ولې در قندهار و بعضی از لحجه ها "کښې" را کشې تلفظ می کنند که در اين صورت "ښ" ساکت نخواهد بود. و همنيطور در مثالهای ديگر هم مثل: "کښيناستل" بمعنای "نشستن" که در پشاور "کيناستل" خوانده می شود و در قندهار "کشيناستل" خوانده می شود.

 

نوي ټکي:

کلی: روستا /قريه         ماڼۍ: خانه (محل)          ژيړ: زرد           چمن: چمن/ سبزه          ونه: درخت      مچۍ:زنبور     چيچل: نيش زدن          کوي: می کند        مڼې:(جمع مڼه) سيب         خوند: مزه          جامې: لباس          بسترې: بستر

مشق

الف: د لاندينيو جملو ژباړه وليکئ:                                                

1. در باغ يک درخت است.   2. اين حلوای گلالۍ است.  3. خوب کار کردن سود دارد. 4. انجا دو تا باغ است.  5. در پشاور لباس زياد هست.            6. در باغ زنبور است.  7. اين سيب قرمز است.  8. زنبور رنګ زرد دارد.  9. روستای من در قندهار است.  10. نيش زنبور خيلی درد دارد. 11.کتاب من در خانه شما است.  12. دوست من هفده ساله است و اسم او ايوب است. 13. در شهر او سيب زياد است. 14. خانواده مجيد در هرات زندگی می کنند. 15. خانه شما کجا است

ب: ده جمله بنويسيد که درآن ظرف استفاده شده باشد مثلاً: "په قندهار کښې ډېرې ونې دي."

څوارلسم لوست

حمد

نظم                                 نثر

خـداي خالـق د ټـول جهان دی                     خداي د ټول جهان خالق دی

خداي روزونکې د انسان دی                       خداي د انسان روزونکې دی

هر څــۀ خداي دي پيـــدا کــړي                     هر څۀ خداي پيدا کړي دي

ښــه او بـــــد يې جــــلا کــــــړي                  ښه او بد يې جلا کړي (دي)

دې واکـــــــدار دی د هــمــــه و                     دې د همه ؤ واکدار دی

کــل اختيـــار دی د هـــمـــــه و                     د همه ؤ کل اختيا دی

شريـــک نه لــــري يـکتــــا دی                     يکتا دی، شريک نه لري

خداي د ټول جهان پـــاچـا دی                      خداي د ټول جهان پاچا دی

نوي ټکي:

ټول: همه      روزونکې:تربيت کننده     هرڅه: هرچيز         جلا: جدا       دې:اين        همه و:همه      واکدار: صاحب اختيار

پاچا: بادشاه

مشق

الف: دا شعر زباني زده کړئ.

د جـــــهـــــان دولس امـــــــام دي     پــــه حديث کښې نام په نام دي

يـــــو عــــلــــی دويـــم حسن دی     بـــــــل حسېن پـــاکــــيزه تن دی

چهـــــارم زېن الــــعـــابـدين دی        بـــــــل بــــاقــــــر ستنه د دين دی

بــــــل جـــــعفر ورپسې هـــم دی     بــــــــل امـــــام موسی کاظم دی

بـــــــل امـــــام علـــی رضــــا دی      محــــــمــــد تــــقــــــی بل بيا دی

بـــــــــل امــــــام علــــی نـــقی دی  بــــــــل حـــسن عســـــــکــــری دی

بــــل امــــام، امــــام مهـدی دی       چــــې د دْرَسْتْ جهان هادی دی

د بـــــی بـــــــی زهـــــرا اولاد دی     پشت په پشت دا هسې ياد دی

پـــــــاک سنـــــــی هـــــغه آدم دی   چـــې د آل پــــه عشق محکم دی

الفاظ جديد:         ستنه: ستون         ورپسې: بعداز او            بل: ديگر          درست: همه             هسې: همينطور

ب: د دې حمد مطلب په خپلو ټکو کښې وليکئ يا د دولسو امامانو په هکله يوه انشاء وليکئ. مثلاً:  "په جهان کښې دولس امامان دي چې په حديث کښې ذکر دي. دا ټول د بی بی فاطمه زهرا اولاد دي.

 

پينځلسم لوست

ښوونځی

زمونږ ښوونځی په کابل ښار کښې دی. ښوونځی د زده کړې ځاي دی. مونږ هره ورځ په خپل وخت ښوونځي ته ځو، هلته سبق زده کوو. زمونږ په ښوونځي کښې ښايسته شين چمن دی او لويې لويې ونې دي د چمن په هر اړخ کښې سره ګلان دي. مونږ ګلان او ښاخونه نۀ ماتوو. زمونږ په ښوونځي کښې د لوبو لپاره دوه ميدانونه دي يو ميدان د واليبال لپاره او بل د فوټبال لپاره دی.  زده کوونکي د تفريح په وخت کښې په دې ميدانونو کښې لوبې کوي. مونږ له خپلو همزولو سره لوبې کوو. يو له بل سره جنګ جَګَړَه نۀ کوو. د ښوونکي او د مور پلار خبره منو. او د هغوي درناوې کوو. ښوونکې هم مونږ سره مينه کوي.                                                                                                                    (طبق درس هجدهم، کلاس چهارم کتاب پشتو افغانستان)

 

نوي ټکي:

ښوونځی: مدرسه         زده کړه: ياد گرفتن           ځاي: جا             هره ورځ: هر روز           وخت: وقت    اړخ: طرف             ښاخونه: شاخها                ماتول: شکستن                لوبې: جمع لوبه، بازي   لپاره: براي          همزولې: همزلف/ هم عمر     مينه: محبت              درناوې : احترام              منل: قبول کردن                جګړه: جنګ

ديالوګ:

زلمی: ګل زمانه ستاسو ښوونځی کوم ځاي دی؟      ګل زمان: زمونږ ښوونځې په کابل ښار کښې دی.

زلمی: ستاسو ښونځی د لوبو ميدان لري؟               ګل زمان: هو، زمونږ ښوونځی دوه د لوبو ميدانونه لري.

زلمی: تاسو د تفريح په وخت کښې څه کوئ؟           ګل زمان: مونږ د تفريح په وخت کښې يو بل سره لوبې کوو.

اصلي او مستعار توري

 

در زبان پشتو بعضي از حروف اصلي اند و بعضي مستعار( ينعی حروفی که از زبان ديګر مثل عربی و غيره گرفته شده اند) در پشتو اين حروف بجاي مخارج اصلی شان از نزديکترين مخرج آن تلفظ می شوند چون اين حروف اصلي پشتو نيستند، البته برای قران و کتابهای عربی مخارج ان اموخته می شود. و کسانی که مخرج اصلی حروف مستعار را ياد گرفته اند ان را از مخرج اصلی ان ادا می کنند.حروف مستعار با مخارج نزديک عبارت اند از:

 

ث / س	ح / خ	ص / س	ض / ز	ط / ت
ظ / ز	ع / ا	ذ / ز	ف / پ	ق / ک

مشق

الف: د نويو ټکو څخه لس جملې جوړې کړئ. لکه: د ونې ښاخونه وږده ده. (شاخهاي درخت دراز اند)

ب: د لاندينو جملو ژباړه وکړئ.

1. شما کجا زندگی می کنيد؟                    6. مدرسه شما قشنگ است                 11. مدرسه ما دوتا ميدان بازي دارد

2. تو بايد با پدر و مادر محبت کنيد.  7. ما سخن استاد را قبول می کنيم       12. ما در وقت تفريح طالبي مي خوريم

3. خدا به تمام جهان روزی می دهد.           8. در روستاي ما هر طرف درختهای سبز هستند.

4. پدر و مادر با ما محبت می کنند.  9. عموی من در مدرسه استاد است.

5. شاخهای درختهای سيب سياه اند.          10. دستهای سپيد او کوتاه اند.

ج: د خپل ښوونځي په هکله پينځه جملې انشاء وليکئ.

د: جملې بشپړې (کاملې)کړئ.

1. زمونږ ښوونځی .............لري.        2. دا ............دوه ميدانونه هم لري.              3. هغوي په تفريح کښې ...........کوي.

4. ښوونځی د .............ځاي دی.         5. ښوونکی مونږ سره ............... لري.        6. مونږ بايد د ............. احترام وکړو.

7. زما ترور په بغلان کښې........... .    8. امام موسی کاظم .............. امام دی.     9. ستاسو ښار................ دی.

 

شپاړسم لوست

کور

هر څوک خپل کور سره مينه لري. مونږ هم خپل کور سره ډېره مينه لرو. خپل کور پاک ساتو ځکه چې د کور پاک ساتل ښه کار دی. د کور په کارونه کښې يو له بل سره مرسته کوو. زمونږ په کور کښې ټول پينځه کسان دي. پلار، مور، دوه وروڼه او يوه خور. زه سهار خپل ورور سره ښونځي ته ځم. زما ورور له ما سره مرسته کوي. پلار مې سهار کار ته ځي او ماښام کور ته راځي. مور مې د کور کارونه کوي او زمونږ لپاره ډوډۍ پخوي. د کور ځينې کارونه زما ورور کوي لکه سبزي راوړل، اوبه راوړل او نور داسې کارونه.

 

نوي ټکي:

کور: خانه              هر څوک: هر کس             ساتل: نگهداشتن           ځکه: زيرا/ چون         يو له بل سره: با يکديگر           مرسته: کمک           کسان: نفر/ افراد            سهار: صبح         ځي:ميرود      راځي: ميايد           ماښام: وقت مغرب           ځينې: بعضی              لکه: مثل            راوړل: اوردن    اوبۀ: آب              نور: ديگر              هسې، داسې: اينطور يا اين چنين

 

مشق

1. له لاندينيو ټکو څخه جملې جوړې کړئ

     راوړل، ماښام، کسان، مرسته، هر څوک، ځکه، يو له بل سره، ډوډۍ، همزولې، نور، اوبه، پخوي

2. فعلونه صرف کړئ، راوړل، پخول، کول، خوړل، ليکل، تلل

مصدر	فعل حال مفرد متکلم	جمع متکلم	مفرد مخاطب	جمع مخاطب	مفردمذکر		جمع مذکر
					غايب	غايبه	غايب	غايبه
راوړل	راوړم	راوړو	راوړې	راوړئ	راوړي	راوړي	راوړي	راوړي
پخول
کول
خوړل
ليکل
تلل

 

اوولسم لوست

بازار

اخستوونکې: ګرانه وروره! السلام عليکم

خرڅوونکې: و عليکم السلام، په خير راغلی.

اخستوونکې: وروره غنم کيلو په څو دي؟

خرڅوونکې: يو کيلو په شل روپې دي خو که ډېر اخلې تا ته به يې ارزان درکړم.

اخستونکې: پينځه کيلو غنم راکه، مالګه او چيني او غوړي هم لرې؟

خرڅوونکې: هو! مالګه او چيني شته خو غوړي ختم شوي دي.

اخستوونکې: خير دی لږه مالګه راکړه او دوه کيلو چيني راکړه، خو چيني په څو ده.

خرڅوونکې: چيني خو ګرانه ده، په 40 روپې کيلو ده، که لږه اخلې که ډېره.

اخستوونکې: غوړي چېرته ملاويږي؟

خرڅوونکې: د بازار اخري سر ته لاړ شه. ښي اړخ ته يو دوکان دی چې ګل خان نوم يې دی هغه سره غوړي شته.

اخستونکې: ښه وروره! ټولې څو روپې شوې.

خرڅوونکې: ټولې يو سل لس روپې کيږي خو ته سل روپې راکړه.

اخستونکې: ډېره مننه. د خداي په امان.

 

نوي ټکي:

اخستونکې: خريدار         خرڅوونکې: فروشنده             ګران: قيمتی            غنم: گندم         که: اگر  اخلې: می خريد             مالګه: نمک            چيني: شکر              راکړه: بدهيد          لږ/لږه: کم      غوړي: روغن          چېرته: کجا            ملاويږي: يافت می شود          لاړ شه: برويد        ښي: راست   مننه: ممنون

تذکر

سه کلمۀ  "ور، در ، را" ضمائر متصل اند که در اول فعل براي سه نسبت " او، تو، من" در مثل: ورپسې؛ پشت سراو، راپسې؛ پشت سر من، در پسې؛ پشت سر تو. ورته؛به او،  درته؛به تو ، راته؛ به من، ورسره؛همراه او، درسره؛ همراه تو راسره؛ همراه من .... و به همين ترتيب در اول افعال ديگر می آيد.

مشق

الف: يو کس خرڅوونکې شئ او يو کس اخستوونکې او دا لوست ولولوئ.

ب: جملې جوړې کړئ

1. تو شکر داري؟                                                  6. من خريدار روغن هستم.

2. من به او صدقه دادم و او به من دعا کرد.               7. در اخر بازار طرف راست خانه ما است.

3. بعضی از مردم روغن خيلی کم می خورند.                        8. در کار خانه بايد با يکديگر کمک کنيم.

4. در باغ ملالۍ پنج تا گل قرمز وجود دارد.                 9. مدرسه جاي درس است.

5. اگر زياد می خواهی به تو ارزان می دهم.                         10. خدا پرورش کننده همه مردم است.

 

اتلسم لوست

ځمکه

زما کور په بغلان کښې دی. هلته ډېر باغونه او ځمکې دي. خلک په باغونو کښې بيلا بيلې ميوې کري. او په ځمکو کښې بيلا بيل کشتونه کري. بزګران سهار وختي له کوره راوځي. خپلو ځمکو ته ځي او په هغې کښې کار کوي. په پسرلي کښې هوا ښه وي خو په اوړي کښې ډېره ګرمي وي. کرونګر په ډېر محنت او کوښښ سره کار کوي فصلونو ته اوبه ورکوي او د هغې خيال ساتي. سهار غرمه او ماښام په فصلونو کښې ګرځي. او د هغي نه بې کاره بوټي اوباسي چې ښه فصل وشي. کرونګر له ونو ميوه ټولوي او په بازار کښې يې خرڅوي. او په دې طريقه ژوند تيروي. او د خداي پاک شکر کوي.

نوي ټکي:

ځکمه: زمين      خلک: مردم          بيلابيل: مختلف         کښت: کشت                  برګران: کشاورزان   سهار: صبح         وختي: زود          راوځي: بيرون می ايد        ځي: می رود          پسرلی: بهار     اوړی: ګرما          ساتي: نګهداري می کند           غرمه: ظهر         ګرځي: قدم می زند     بوټي: بوته ها     اوباسي: بيرون می کند      ټولوي: جمع مي کند       ژوند: زندگی          تيروي:ميگزارد 

تذکر:

در پشتو الفاظ کمکي که تا اينجا ذکر شده و در جاهای مختلف معانی مختلف داده عبارت اند از "په، ته، سره، يې، له" که بايد با خواندن متن پشتو موارد استعمال ان واضح مي شود ولی وقتي بعد از "له" اسم يا فعل بيايد در حالت ارتباطی است و شکل ان عوض می شود مثلا: له کوره راغلم. له کابله راغلم و...

	اصلي حالت	د اضافي حا لت	له  ....  څخه/ځنې/نه (ارتباطي حالت)	کښې (ظرفي حالت)	فاعلي (متعدي حالت)	پر/په (مفعولي حالت)	ته ((مفعولي حالت)	سره (ارتباطي حالت)
مفرد مذکر	سړی	د  سړي	له  سړي  څخه/ځنې/نه	سړي کښې	سړي وخوړه	په سړي	سړي  ته	سړي سره
	هغه	د هغۀ	له هغۀ څخه/ځنې/نه	هغۀ کښې	هغۀ وخوړه	په هغۀ	هغۀ ته	هغۀ سره
	ښوونکې	د ښوونکي	له  ښوونکي څخه/ځنې/نه	ښوونکي کښې	ښوونکي وخوړه	په  ښوونکي	ته ښوونکي	سره ښوونکي
جمع مذکر	سړي	د  سړيو	له  سړيو څخه/ځنې/نه	سړيو کښې	سړيو وخوړه	په سړيو	سړيو ته	سړيو سره
	غرونه	د غرونو	له غرونو څخه/ځنې/نه	غرونو کښې	غرونو وخوړه	په  غرونو	غرونو ته	غرونو سره
	هغوي	د هغو	له هغو څخه/ځنې/نه	هغو کښې	هغو وخوړه	په هغو	هغو ته	هغو سره
مفرد مونث	ښځه	د ښځې	له  ښځې څخه/ځنې/نه	ښځې کښې	ښځې وخوړه	په ښځې	ښځې ته	ښځې سره
	ځمکه	د ځمکې	له  ځمکې څخه/ځنې/نه	ځمکې کښې	ځمکې وخوړه	په ځمکې	ځمکې ته	ځمکې سره
	هغه	د هغې	له هغې څخه/ځنې/نه	هغې کښې	هغې وخوړه	په هغې	هغې ته	هغې سره
جمع مونث	ښځې	د ښځيو	له  ښځيو څخه/ځنې/نه	ښځيو کښې	ښځيو وخوړه	په ښځيو	ښځيو ته	ښځيو سره
	ونې	د ونو	له ونو څخه/ځنې/نه	ونو کښې	ونو وخوړه	په ونو	ونو ته	ونو سره
	هغوي	د هغوي	له هغوي څخه/ځنې/نه	هغوي کښې	هغوي وخوړه	په هغوي	هغوي ته	هغوي سره

الف: د لاندې جملو ژباړه وکړئ

1. ما صبح و شام در اينجا هستيم.                         5. کشاورز در اخر سال ميوه جمع می کند.          

2. در روستای ما زمينها و باغهای زيادي است.       6. ظهر شما چه کار می کنی؟                   9. در بهار ګلهای مختلف پيدا می شود.

3. هوای روستا خوب است.                                 7. او سيبهای خود را می فروشد.            10 . زندگی ما خوب می گزرد.

4. در جلال اباد در ګرما ګرمای زيادی است.              8. من لباس خود را تميز نگه ميدارم.

 منبع: http://www.pashtoqoom.blogfa.com