تعلیم در لغت به معنای آموزش دادن، یاد دادن، آموزش  و آموختن آمده است. در اصطلاح انتقال مفاهیم و اطلاعات به یاد گیرنده به صورت رسمی یا غیر رسمی.

تربیت در لغت به معنای پرورش، پروراندن، رشد و نمو، تغذیه نمودن، مراقبت نمودن و آداب و اخلاق را به کسی آموختن می باشد.

در اصطلاح:

1-   فراهم کردن زمینه ها و عوامل برای شکوفاسازی استعدادهای بالقوه انسان در جهت مطلوب.

2-   فعالیت منظم و مستمر در جهت کمک به رشد جسمانی، شناختی، اخلاقی، اجتماعی، و عاطفی و به طور کلی پرورش و شکوفایی استعدادهای متربیبه گونه ای که نتیجه آن در شخصیت متربی و به ویژه در رفتارهای او ظاهر شود.

3-   هدایت و سوق دادن آدمی به سوی ارزشهای والای انسانی به گونه ای که آن ارزشها را بفهمد، بپذیرد، دوست بدارد و در زندگی خود بکار گیرد.

رابطه ی تعلیم و تربیت

1-   تعلیم فضای شناخت فرد است و تربیت همه ابعاد (شناخت، رفتار، عاطفه) را در بر میگیرد

2-   تربیت جامعتر بوده و هدف است اما تعلیم مقدمه، وسیله و ابزار است.

علوم تربیتی

1-   (تعریف عام) مجموعه علومی که در رابطه با تربیت است. 

2-   (تعریف خاص) علوم تربیتی مجموعه علوم و معارفی است که شرایط وجود، کارکرد، و تحول وضعیات و وقایع تربیتی را مطالعه و بررسی میکند.

رشته علوم تربیتیEducation

رشته نظری و عملی است که بخشی از آموزش حرفه ی معلمان را تشکیل میدهد و شامل اصول روانشناسی و جامعه شناسی مورد استفاده در یادگیری و مطالعه سیستیماتیک و نظام مند کودک و روشهای تدریس میباشد.

پداگوژی Pedagogies

مجموعه علوم و معارفی است که از پژوهش و اندیشیدن در باره امور مربوط به عملکرد یا فرایند تربیت فراهم شده است. برخی پداگوژی را نظریه عملی تعلیم و تربیت معرفی کرده اند. برخی تفکر مربوط به آموزش و پرورش یا تعلیم و تربیت را پداگوژی گویند.

نهاد آموزش و پرورش یک نهاد اجتماعی است که مسئولیت آموزش و پرورش کودکان، نوجوانان و جوانان را به صورت رسمی به عهده دارد.

نظام آموزش و پرورش وسیعتر بوده کلیه مراکز مربوط به آموزش و پرورش را شامل میشود.

نظام تعلیم و تربیت وسیعتر است و شامل نهاد رسمی و غیر رسمی تعلیم و تربیت میشود.

مربی: کسی است که در پرورش، تربیت و هدایت فرد یا گروه طی یک فرایند خاص تأثیرگذار میباشد و اعم از معلم است.

متربی: کسی است که عمل پرورش و تربیت طی یک فرایند خاص روی او صورت میگیرد و او با کمک مربی میتواند ضمن شناساییتوانایی ها، استعدادها و محدودیت های خویش در جهت هدایت، رشد و شکوفایی استعداهای خود گام بردارد

اهمیت و ضرورت علوم تربیتی

1-   نفس تربیت و هدایت انسان مهم است و رشته علوم تربیتی در زمینه تبیین مبانی، اصول و روشهای تعلیم و تربیت بسیار تإثیرگذار است.

2-   مباحث علوم تربیتی و تعلیم و تربیت ارتباط نزدیک و فراوان با مباحث دینی، اخلاقی و اسلامی دارد.

3-   مباحث تعلیم و تربیت در عصر حاضر از سوی تفکرات اومانیستی و لیبرالیستی وارد چالش، تهاجم و ضربه پذیری جدی است و رشته علوم تربیتی به ویژه با نگاه دینی و اسلامی میتواند در مقابل این تفکرات بایستد.

4-   آینده کشورها، جوامع و نسل ها از لحاظ اعتقادی و اجتماعی و اخلاقی و علمی به نظام تعلیم و تربیت آن کشور وابسته است و رشته علوم تربیتی خصوصا با نگاه دینی میتواند در این زمینه تإثیرگذار باشد.

5-   رشته علوم تربیتی به پرورش همه ابعاد و ساحتهای مختلف انسان توجه دارد.

6-   رشته علوم تربیتی یکی از رشته های کاربردی و نقش آفرین در همه صحنه های زندگی و در مقاطع مختلف سنی میباشد.

7-   رشته علوم تربیت در زمینه فنون و روشهای آموزش و تدریس به سایر رشته های علوم انسانی کمک میکند.

جایگاه رشته علوم تربیتی

یکی از سوالات اساسی در علوم تربیتی این است که آیا علوم تربیتی یک رشته مستقل علمی است یا این که وابسته به علوم دیگر است؟ در پاسخ میتوان گفت : معیار استقلال هر علمی سه چیز است استقلال در هدف، روش تحقیق و موضوع و علوم تربیتی هر سه ملاک استقلال را دارد:

هدف علوم تربیتی پرورش و تربیت افراد کارامد و متخصص در همه رشته ها به ویژه در زمینه تعلیم و تربیت و نیز پرورش معلمانی شایسته برای فرایند تعلیم و تربیت دانش آموز میباشد.

روش تحقیق در علوم تربیتی نیز تا حدودی با برخی دیگ از رشته های علوم انسانی متفاوت است، در این علم علاوه بر روش تجربی و آزمایشگاهی (تحقیقات میدانی، آزمایش رفتار ...) از روشهای عقلی (تفکر و تعقل در موضوعات نظریه و تئوری) و نقلی و در تربیت اسلامی از روش تعبدی (تسلیم، رضا تعبد و اطاعت، پذیرش نظر خداوند بدون چون و چرا) نیز استفاده میشود