راه هاى دست يابى به نظم/ برنامه ريزي
يكى از عوامل مهم دست يابى به نظم، برنامهريزى است . برنامه ريزى ، نردبان موفقيت، بهرهگيرى از لحظه لحظه عمر و راه رسيدن به كعبه مقصود با كمترين امكانات است . انسان با برنامهريزى مىتواند مشكلات احتمالى را پيش بينى و براى آنها راه چاره پيدا كند. دورانديشى از ديگر سودهاى برنامهريزى است .
برنامه ريزى، بايد همراه با دور نگرى و در نظر گرفتن تمام ابعاد موضوع مورد نظر باشد و اگر اين كار، صورت نپذيرد، ممكن است به اندازه بى برنامگى زيان بار باشد. حضرت على (ع ) در سخنى نورانى مىفرمايد:
«آفة المعاش سوء التدبير»؛[2] آفت زندگانى، بد تدبيرى است .
در حديثى ديگر مىفرمايد: «من ساء تدبيره تعجل تدميره» ؛[3] هر كس كه تدبيرش بد باشد، هلاكت او زود فرا رسد.
فوايد برنامهريزي:
1- مانع پشيمانى مى گردد. امير مومنان (ع ) مىفرمايد: «التدبير قبل الفعل يومن الندم».[4] برنامه ريزى و آينده نگرى پيش از كار، تو را از پشيمانى ايمن مى دارد.
حلال مشكلات است . امام على (ع ) مى فرمايد:
«من قعد عن حيلت ؛ اقامته الشدائد»؛[5] كسى كه چاره انديشى را رها سازد، با سختىها در خواهد افتاد.
2- برنامه ريزى، يكى از رموز موفقيت و پيشرفت است . آثار سازنده حركت بر اساس برنامه درست و منظم، بر كسى پوشيده نيست . در روايات اسلامى، مى توان به دو واژه تدبير و تقدير دست يافت كه در بر دارنده معناى برنامه ريزى هستند. به برنامه ريزى بر اساس نگريستن به پايان كار، تدبير مى گويند و تقدير يعنى اندازه گرفتن .
برنامه ريزى در زمينه اقتصادى خانواده ، يعنى تنظيم هزينهها مطابق با درآمدها، دورى از مصارف غير ضرورى ، پرهيز از ولخرجى و ريخت و پاشهايى كه جز اسراف نمى توان نامى ديگر بر آن نهاد.
برنامه ريزى در زمينه اخلاقى ، يعنى ايجاد روش هاى ويژه تربيتى براى شكل دهى به رفتار و گفتار فرزندان ، آفرينش جاذبه هاى معنوى و تبيين ارزش هاى اسلامى و انسانى .
برنامه ريزى در زمينه اجتماعى ، يعنى ايجاد نظم در معاشرتها، ديد و بازديدها، تفريح ها و گردش ها.
3-كارها با سرعت و دقت بيش تر انجام مى شود؛
4-افكار انسان ، نظم و انسجامى ويژه مى يابد؛
5-فرصت هايى تازه براى برخى كارها پيدا مى شود؛
6-اعصاب و روان آدمى ، آرامش مى يابد؛
7- انسان ، بهتر مى تواند با خداى خويش ارتباط برقرار كند و در كارها از او يارى جويد؛
وقت انسان ، صرف كارهاى بيهوده نمى شود.
اكنون ، براى يادآورى لزوم پابندى و رعايت برنامه ، به نمونه اى از نظم و برنامه در زندگى امام خمينى(ره) مى نگريم :
امام خمينى در مطالعات شان ، آن قدر منظم بودند كه هيچ چيز باعث تعطيل شدن مطالعه شان نمى شد. آن روزى كه خبر شهادت حاج آقا مصطفى را به ايشان داديم و ما اجازه گرفتيم كه براى كارهاى دفن به كربلا برويم ، آن روز ما فكر مى كرديم كه امام ، نماز نمى روند، ولى ديديم كه سر وقت به نماز رفتند و مطالعاتشان را ترك نكردند و قرآنى كه هر روز مى خواندند ، طبق روزهاى قبل قرائت كردند و به گفته احمد آقا، كتابى كه جزء دوره مطالعاتى ايشان بوده ، عصر آن روز ديدم كه هفتاد صفحه آن خوانده شده است . روز وفات و دفن مرحوم حاج آقا مصطفى ، ايشان ، دست از مطالعه نكشيده و برنامه روزانه خود را به هم نزده بود[6]
[1] - برگرفته از كتاب نظم و انضباط، مركز پژوهش هاى اسلامى صدا و سيما گروه معارف
[2] - غرر الحكم ، ترجمه شيخ الاسلامى ، ج 2،ص 108
[3] - همان ، ج 1،ص 451
[4] - بحار الانوار، ج 68،ص 338، غرر الحكم ،ترجمه شيخ الاسلامى ،ص 450
[5] - ميزان الحكمه ، ج 2،ص 550
[6] - سرگذشت هاى ويژه از زندگى حضرت امام خمينى ، ج 4،ص 125